DPF je skraćenica za Diesel Particle Filter, ili na francuskom jeziku FAP (filtre à particules), a odnosi se na uređaj u izduvnom sistemu automobila čiji je zadatak da ukloni sitne čestice (čađ) koje nastaju prilikom sagorijevanja dizel goriva u motoru.

Kako su istraživanja pokazala čitav niz negativnih efekata na ljudsko zdravlje uzrokovanih sitnim česticama iz izduva automobila, proizvođači su nizom tehničkih inovacija pokušali da smanje emisije izduvnih gasova i usklade motore sa Euro normama.

Pored EGR ventila kao prvog koraka u lancu, praktično svi noviji automobili sa dizel motorom imaju i DPF, čiji je zadatak da zaustavi čađ i da je u pogodnom trenutku spali, tako da u izduvu ostanu većinom ugljen dioksid i vodena para.

Noviji filteri zaustavljaju i do 95% čestica koja bi inače završile u atmosferi.

Ovakvi filteri su se počeli ugrađivati već početkom 80-ih godina, a prvu upotrebu su imali na građevinskim mašinama. Od 2004-2005 godine je počela masovna ugradnja u putničke automobile, a vremenom su uzrokovali priličan broj problema i skupih kvarova na vozilima.

DPF se sastoji od vanjskog kućišta, filtracionih elemenata i pratećih senzora koji mjere pritisak ispred i iza filtera. Unutrašnja struktura se sastoji od porozne kompozitne keramike otporne na visoke temperature, uz tanak sloj dragocjenih metala koji služi kao katalizator, obično platina ili paladijum (zbog toga se kradu).

Filter ima složen zadatak da osigura temeljnu filtraciju izduvnih gasova uz dobar protok, a istovremeno mora biti jeftin za proizvodnju i dovoljno pouzdan za dugotrajnu upotrebu.

Princip rada se zasniva na jednostavnom postupku – čestice čađi se zadržavaju na površini filtera, a zatim se pri visokim temperaturama uklanjaju sagorijevanjem.

Čestice čađi sagorijevaju na temperaturi iznad 600 ºC, a postupak uklanjanja naslaga pomoću visokih temperatura se naziva regeneracija filtera i razlikujemo tri stepena:

Pasivna regeneracija se dešava kada automobil u vožnji dostigne temperature koje su dovoljne da naslage nakupljene u filteru izgore, obično kod vožnje na otvorenom putu.

Aktivna regeneracija nastaje kod automobila koji se voze na kratkim relacijama, pa se ne mogu postići dovoljno visoke temperature za pasivnu regeneraciju i filter dostigne oko 45% kapaciteta.
Tada obično elektronika aktivira žutu DPF lampicu upozorenja, podiže temperature izduvnih gasova dodatnim ubrizgavanjem goriva u cilindar kod izduvnog koraka motora ili direktno u izduvnu granu.
Da bi se proces završio, obično je potrebno voziti iznad 60 km/h i 2.000 obrtaja do 30 minuta, zavisno od zagušenja filtera.
Dosta vozača iz neznanja odmah ugasi automobil, jer misli da je u pitanju kvar, ali izuzetno je važno ne prekidati ovaj proces.

Stacionarna regeneracija se dešava obično kada se aktivna regeneracija prekine više puta odnosno kada su naslage čađi prevelike, pa automobil signalizira sa crvenom lampicom “check engine” da je potrebna hitna regeneracija.
Kod pojedinih modela, postoji prekidač ili opcija u meniju kojom se ovaj proces može pokrenuti. Kod aktivacije, n
ajčešće je potrebno postaviti mjenjač u prazni hod, aktivirati ručnu kočnicu i sačekati da obrtaji porastu i da visoka temperatura ukloni naslage iz filtera.

DPF 3Ako ne postoji mogućnost da je samostalno obavi stacionarna regeneracija pomoću sistema na automobilu, automobil se mora odvesti u servis.
Tu se motor priključi na dijagnostički uređaj koji podiže obrtaje i temperaturu
izduvnih gasova, a koristi se samo u krajnjoj nuždi, jer opterećuje motor i izduvni sistem sa ekstremnim temperaturama.
Zbog bogate smjese dolazi do kontaminacije motornog ulja gorivom, pa je potrebno ubrzo nakon procesa zamijeniti i motorno ulje.

Pored čađi koja se može ukloniti iz filtera postupcima regeneracije, kao jedna od komponenti izduvnih gasova se javlja i pepeo, koji ostaje u DPF-u i pored regeneracije (oko 7 grama na potrošenih 1.000 litara dizel goriva).

Kada ni jedan od postupaka regeneracije ne oslobodi filter od naslaga, postoji mogućnost da se filter demontira sa vozila u servisu i temeljno očisti, a zadnje i najskuplje rješenje je kupovina novog filtera.

Kod čišćenja treba obratiti pažnju na proceduru koju primjenjuje radionica, jer pranje filtera vodom pod visokim pritiskom ili potapanje u kiselinu, može oštetiti keramičke elemente filtera i napraviti još veći problem.

Profesionalne radionice koriste ultrazvučne uređaje koji razbijaju nakupljenu čađ, ali i najboljim postupcima čišćenja filter se može očistiti tek oko 70%.


Kako sačuvati Diesel Particle Filter?

Ukoliko se automobil vozi većinom na kratkim relacijama, potrebno je svakih 200-300 kilometara napraviti vožnju na otvorenom putu i pri povišenim obrtajima bar 20 minuta kako bi se filter regenerisao.

Ako je automobil započeo regeneraciju, obavezno mu dopustiti da je završi jer se na taj način sprečava veće nakupljanje naslaga u filteru.

U automobil točiti samo eurodizel gorivo, jer upotreba lož-ulja dovodi do stvaranja čađi koja ubrzo zaguši filter.

Poštovati servisne periode koje je propisao proizvođač i obavezno koristiti sintetička motorna ulja sa niskim sadržajem pepela i sumpora, koja se mogu prepoznati po oznaci C1 do C4.

Voditi računa o ispravnosti EGR ventila, jer zaglavljen EGR dovodi do pojačanog stvaranja čađi, koja se zatim nakuplja na DPF-u.

Kod pojedinih proizvođača, potrebno je da budu ispunjeni i posebni uslovi da bi se aktivirala regeneracija, kao što su da nema aktivnih servisnih lampica i da u automobilu ima više od ¼ rezervoara goriva, pa je ovo potrebno provjeriti u korisničkom uputstvu.

Kod nas se problemi javljaju uglavnom jer su automobili prešli veliku kilometražu, pa filter na kraju svog vijeka trajanja i zbog korištenja neodgovarajućih maziva i ulja.

Iako se uvijek žalimo na domaće gorivo, i vozila u inostranstvu imaju slične muke, jer dizel gorivo sa sadržajem bio-dizela koje je tamo u širokoj upotrebi doprinosi većem stvaranju naslaga na filteru.

Postoje i specijalni aditivi koji se dodaju u gorivo, čijom upotrebom se pospješuje proces regeneracije, pa se mogu koristiti u skladu sa instrukcijama proizvođača kao dodatna preventiva.

Preventivni koraci u korištenju automobila sa turbo-dizel motorom će omogućiti da izbjegnete skupe kvarove, ali i da doprinesete čistijoj životnoj sredini.

Više o EGR ventilu možete pročitati ovdje.

Vladimir Grujić